Thursday, 7 July 2016

ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ

                                  
               ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਜੋ ਦੇਸ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸਿਰਕੱਢ ਸੂਬਾ ਹੈ ਦੇਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਖੁਦ ਹੀ ਸੇਧ ਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਜਦ ਵੀ ਰਾਹੋਂ ਭਟਕਦੀ ਸੀ ਤਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਥੱਲੇ ਜਿਨਾਹ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕਦਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਗੂ ਦੇਸ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਏ ਸਨ । ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਵਰਗੇ ਵਕਾਰੀ ਅਹੁਦੇ ਉੱਪਰ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾਂ ਦੇਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਦੇਸ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਸੇਖਰ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲੀਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੋਨਾ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਨਾਉਣਾਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਸੋਨੀਆਂ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਪਰ ਦੇਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣਿਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਫਲ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਜਿਤਵਾਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਸਾਲਪੇਸ ਕਰ  ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਗੈਰ ਗਾਂਧੀ ਪਰੀਵਾਰ ਦੇ ਗੈਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸੀ । ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਸ਼ ,ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
                      ਦੇਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਪਿੱਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਤੋਂ ਵੀ ਔਖਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਧ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾਨ ਪਰਕਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਜਗਮੀਤ ਬਰਾੜ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ,ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ, ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਪਣਾਂ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। 2012 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। 2014 ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨਵਾਂ ਹੀ ਗੇੜਾ ਲੈ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਧਿਰਾਂ ਅਕਾਲੀ ੳਤੇ ਕਾਂਗਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆਂ, ਮਨਪਰੀਤ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਦਲ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸਿਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਰਾਂ ਜਿਕਰਯੋਗ ਹਾਜਰੀ ਲਵਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਰਸੀ ਤੱਕ ਛਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕੀਆਂ। ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਕਬਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।
                                                     2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਆਪੋ ਆਪਣੀ  ਸੱਚੀ ਝੂਠੀ ਬਦਨਾਮੀ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਹੀ ਧਿਰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਪੈਰ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਮਹੌਲ ਦੇ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਭਾਵੇ  ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਚ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਡਰ ਬੇਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਧਾਰ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾਂ ਸਥਾਪਤ ਧਿਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਲੋਕ ਰੋਹ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੇਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੂੰਝਾ ਫੇਰੂ ਜਿੱਤ ਹੋ ਗਈ । ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਨੇਂ ਇਸ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੱਚ ਘਰੜ ਕਨਵੀਨਰ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸੱਤ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਖੁਦ ਹੀ ਏਨਾਂ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾਤਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੁਹਾੜਾ ਵਾਹੁਣਾਂ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੇ ਸੁਰੂਆਤੀ ਫੰਡ ਡੇ ਕੇ ਦਫਤਰ ਖੁਲਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਸਾਂਤ ਭੂਸਣ ਤੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਯਾਦਵ ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਨੇਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਰ ਮਾੜੀ ਨੀਚ ਹਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਤੀਜਾ ਭਰਿਸਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਆਗੂ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਅੰਨਾਂ ਹਜਾਰੇ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।   ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦੋ ਇਮਾਨਦਾਰ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਆਗੂਆਂ ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀਂ ਅਤੇ ਹਰਿੰਦਰ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹਰ ਢੰਗ ਵਰਤਿਆਂ ਗਿਆਂ । ਪਾਰਟੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਾਅ ਤੇ ਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਸਾਸਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਡਾਕਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੰਮਿਰਤਸਰ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇਕ ਦਿਲ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਪਰੀਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਵੀ ਸਹਿਣੇ ਪਏ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਲੰਟੀਅਰ ਜਿੰਹਨਾਂ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਨੂੰ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੀ ਜੁੰਡਲੀ ਨੇ ਜਲੀਲ ਕਰਕੇ ਘਰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਗੁਲਾਮ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਚਮਚਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਨਸ਼ਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇਕੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਰਖੈਲ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨ ਵੈਲਥ ਘੋਟਾਲੇ ਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰੂ ,ਦਲਬਦਲੂ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਗੈਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਐਸ ਪਰਸਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੈਰ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਆਗੂਆਂ ਉੱਪਰ ਸੱਠ ਦੇ ਕਰੀਬ ਚਮਚਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਅਬਜਰਵਰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਣਖਾਂ ਇੱਜਤਾਂ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਬਹਾਦਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਸੰਗਠਨ ਖੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੂਹਾਂ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
                     ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਤੀਜਾ ਬਦਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਜੇ ਬਦਲਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਦੇਸੀ ਵਿਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੁਹਾੜਾ ਚਲਵਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਮੁਹਈਆਂ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਖਿੱਤਾ ਆਪਣਾਂ ਪਾਣੀ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗਵਾ ਲਵੇਗਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਥਿੜਕਾਉਣ ਅਤੇ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਬਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਥਾਂ ਪਰੀਵਾਰਕ ਹਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸਟ ਪੰਜਾਬੀ ਸੇਧ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਣ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਰੀਵਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਹੋਣਦੇ ਵਰਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰੀਵਾਰਕ ਹਿੱਤ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਸਲ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਦੜ ਵੱਟ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਆਖਰੀ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਦੜ ਵੱਟੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉੱਤੇ ਚੌਥੀ ਧਿਰ ਨਹੀਂ ਖੜੀ ਕਰਨਗੇ ਤਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਇਦ ਸਦੀਆਂ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਕਿ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਹੱਥ ਜਾਣ ਵਰਗਾ ਕਦਮ ਪੁੱਟਿਆ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਤੱਕ ਵਰਗੇ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦੇ ਵਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪੰਜਾਬੀ ਖੁਦ ਹੀ ਰਾਜ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਹਿ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਕੀ ਪੰਜਾਬੀ  ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖੂ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਗੇ ਜਾਂ ਇਸ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰਨਗੇ।
ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪੱਖੋਕਲਾਂ ਫੋਨ 9417727245  ਪਿੰਡ ਪੱਖੋ ਕਲਾਂ ਜਿਲਾ ਬਰਨਾਲਾ                     

Wednesday, 8 June 2016

ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ 1984 ਦੇ ਨਾਂ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਤਾਰੇ

                                        
               ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਅੰਦਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਪਰ ਕੀਤੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਧਾਰਮਿਕ , ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੱਜ ਵੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਸ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਅਦ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ  ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੇ ਅੱਤਵਾਦ , ਦਹਿਸਤ, ਆਰਥਿਕ ਪਿਛੜਾਪਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾ ਅਸੰਖ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪਏ ਸਨ। ਇਕੱਲੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਹੀ 30000 ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਸਰਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰਾਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤਰੱਕੀ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੱਖੋਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨਫਰਤ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦਾ ਸਿਕਾਰ ਹੋਕੇ 84 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾਂ ਦਾ ਸਿਕਾਰ ਹੋਕੇ  ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਅਣਮੁਲੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਕੇ ਵੀ ਜਬਰ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਸਬਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਗੁਰੂਆਂ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਉੱਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਉਸ ਕਾਤਲੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੱਖਾ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਦੂਸਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
                                   ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਜੁਝਾਰੂ ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਦਾ ਹੀ ਨਵੀਆਂ ਮੰਜਿਲਾਂ ਛੋਹਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਦੀ ਹਰੀ ਕਰਾਂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਨਫਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ , ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜਗਾਰ ਵਿਹੂਣੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਉਸਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੀ ਸੀ ਇਹ ਕਾਲਾ ਦੌਰ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਲਤ ਰੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ , ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਪਰਕਾਸ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ  ਅਤੇ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭੁਗਤਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਝੋਕ ਗਏ ਸਨ। ਇੰਦਰਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰੀ ਰਵੱਈਏ  ਅਤੇ ਵਿਦੇਸੀ ਇਸਾਰਿਆਂ ਤੇ ਇਸ ਨੀਲੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾਂ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਿਮਾਣੇ ਨਿਤਾਣੇ ਨਿਉਟੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਵਰਾਸਤ ਤੋਂ ਬੇਮੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖਾਈੌ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
                          ਹਜਾਰਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਲਾਦਾਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਚੜਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸਾਂ  ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨਾਂ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜਾਰਾਂ ਪੁੱਤ ਗੁਪਤਵਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਝੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਬਗੈਰ ਸੁੰਨੇ ਮੋਹ ਵਿਹੂਣੇ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਹੋਏ ਅਣਗਿਣਤ ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਸ਼ਿਆ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ। ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੰਬਾਂ ਸਮਾਂ ਘਸਿਆਰੇ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੌਰ ਵਰਗੀ ਘਟੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਬਨਾਉਣਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਰਜ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਪਰੀਵਾਰ ਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜਿੰਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਸੁਰੂਆਤੀ ਤੀਲੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਖੌਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਡੇਰੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਅੱਜ ਦੁਬਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਆਪਣਾਂ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸਣ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨੂੰ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਚੜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੜੋਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਬਹਾਦਰ , ਕਿਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣ ਦਾ ਵਰ ਜਰੂਰ ਦੇਵੇਗੀ।  ਪਾਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਹਿੰਮਤ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਤੋਰੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਆ ਅਤੇ ਯਤਨ ਕਰਨੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਕਦੇ ਉਸ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਰਸਤੇ  ਉੱਪਰ ਵਾਪਸ ਤੁਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਬਖਸੇ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸਾਂਤੀਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਪਾਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
 ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪੱਖੋਕਲਾਂ ਜਿਲਾ ਬਰਨਾਲਾ ਫੋਨ 9417727245